حمید پورمندی مسئول قرآن عترت و نمازآموزش و پرورش نوشت : رفتارهای اعضا خانواده در اجتماع، بازتاب و انعکاس نوع تربیت و حساسیت والدین به روابط اجتماعی و نحوه تعامل آنان با دیگران است.

به گزارش ازناخبر ؛ حمید پورمندی مسئول قرآن عترت و نمازآموزش و پرورش و کارشناس تربیتی بمناسبت روز خانواده طی یادداشتی نوشت :خانواده، جایگاهی رفیع در نظام تربیتی و شخصیت بخشی به انسان داشته و محیطی سرنوشت‌ساز است و می‌توان از آن به عنوان تاثیرگذارترین نهاد اجتماعی در تشکیل هویت انسانی و فرهنگی نام برد.
رفتارهای اعضا خانواده در اجتماع، بازتاب و انعکاس نوع تربیت و حساسیت والدین به روابط اجتماعی و نحوه تعامل آنان با دیگران است.

شأن نزول آیه «هل اتی» در سوره الانسان، قرآن کریم راجع به خانواده و استحکام پایه‌های آن میباشد.

روز بیست و پنجم ذی الحجه (۲۵ مردادماه)مصادف است با روزی که سوره هل اتی نازل شده است و ماجرایی که برای خانواده امیرالمومنین علی علیه السلام و فاطمه زهرا سلام الله علیها پیش آمد که در این سوره به آن اشاره شده است؛ به همین مناسبت این روز را روز خانواده نامگذاری کرده اند.


در جهان امروز وسایل ارتباط جمعی نظیر روزنامه، رادیو، تلویزیون، سینما و اینترنت با انتقال اطلاعات و معلومات جدید و مبادله افکار و عقاید عمومی در راه پیشرفت فرهنگ و اقتصاد و تمدن بشری نقش بزرگی به عهده گرفته اند به طوری که بسیاری از دانشمندان عصر کنونی را عصر ارتباطات نام نهاده‌اند.

یکی از عرصه هایی که امروزه به مدد این جهانی شدن مورد توجه قرار گرفته، سبک زندگی است.

رسانه ها باعث شده اند مردم الگوها و سبک های زندگی متفاوتی را تجربه کنند.

به عبارت دیگر، رسانه ها این امکان را فراهم کرده اند که سبک های مختلف زندگی در دسترس مردم در هر نقطه این کره خاکی قرار گیرد.

حال، مساله این است که از میان سبک های زندگی مختلفی که رسانه ها تبلیغ می کنند کدام سبک زندگی صحیح و در راستای کمال و تعالی بشریت قرار دارد؟

در اسلام، سبک زندگی بر اساس سه محور اعتقادات، اخلاقیات و وظایف عملی (عبادات) استوار است.

الف) اعتقادات: اصول اعتقادی اسلام یعنی ایمان و عقیده به توحید، نبوت و معاد. این سه اصل، شالوده دیانت اسلام را تشکیل می دهند.

ب) اخلاقیات: یعنی مسلمان ویژگی های درونی و روانی خود را به گونه ای بسازد که با کلیت این سیستم مفهومی هماهنگ و منطبق باشد. شاید محکم ترین تعبیر قرآن در این زمینه همان تقوا باشد که می توان آن را «ترس آمیخته با احترام از خداوند» معنا کرد.

ج) وظایف عملی و عبادات: از آن جایی که پیام اصلی اسلام، توحید است و یکی از مراحل آن، توحید در عبادات است، پس از قبولی قلبی و اقرار زبانی به اصول فوق، باید عمل به ارکان را مکمل موجود بودن شمرد. عبادات یا وظایف عملی، بخش مهمی از مجموعه اعمال و رفتارها را تشکیل می دهد که در فرهنگ اسلامی به عنوان فروع دین شناخته شده است و در کنار اصول دین قرار دارد.
بر این اساس، تعالیم اسلام تمام وظایف زندگی را پوشش می دهد و سبک زندگی برگرفته شده از آن، سبک زندگی ایده آل و مطابق با فطرت بشریت است.

در نهایت می توان گفت سبک زندگی اسلامی جامعیت داشته و مولفه های مختلفی را در بر میگیرد.از آنجا که آیین اسلام، آیینی جامع و کامل است و انسان‌ها را کامل‌تر و جامع‌تر مورد ارزیابی قرار می‌دهد و زندگی را با پشتوانة امور اعتقادی و بینش‌ها مورد ارزیابی قرار می‌دهد، بر این اساس، می‌توان سبک زندگی اسلامی را بدین گونه تعریف کرد: شیوه‌هایی از زندگی است که انسان با تکیه بر نظام ارزشی و مبانی اعتقادی خود در زندگی فردی و اجتماعی برای ایجاد ارتباط با محیط و جامعه، پاسخ به خواسته‌ها و تأمین نیازهایش به‌کار می‌گیرد.بر این اساس، سبک زندگی اسلامی دارای قلمروی وسیعی می‌باشد.

در این نوشتار، سبک زندگی خانوادگی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

سبک زندگی خانوادگی در آیین اسلام همانند درختی است که ریشه‌ها و ساقه‌های آن بینش‌ها و نگرش‌های اعضای خانواده و شاخه‌های آن را وظایف اعضای خانواده تشکیل می‌دهد.

بر این اساس، قلمرو سبک زندگی خانوادگی بسیار گسترده می‌باشد.

قرآن که مهم ترین منبع آموزه های اسلامی به شمار می رود، سرشار از الگوهایی است که شیوه زیست مؤمنانه و مورد نظر اسلام را معرفی می کند؛ و در پرتو آیات آن، سیره پیامبر گرامی اسلام(نیز) به عنوان اسوه و نمونه عالی زندگی به تمام مسلمانان معرفی شده است. همچنین روایات و حکایات فراوانی از اهل بیت(در) اختیار جامعه مسلمان قرار دارد که با الهام از تعالیم نورانی قرآن کریم و در شرایط متفاوت اجتماعی مصادیق متعددی از الگوهای زندگی دینی را تبیین و معرفی کرده اند.

اقتضائات زندگی در جوامع مدرن و متکی بر فرهنگ و تمدن غربی، به تدریج الگوهای خاصی را برای زندگی و رفتار ارائه کرده است.

شرایط جدید کار، تولید، انباشتگی کالاهای مصرف ی و همچنین فراهم آمدن زمان فراغت بیشتر برای بخش زیادی از اقشار جامعه، نشانه ای از تحول عمیق اجتماعی و فرهنگی بوده و این شرایط نوین، الگوهای رفتاری تازه ای را می طلبد که می توان آن ها را در قالب عنوان کلی سبک زندگی مورد بررسی قرار داد.

حاصل این رویکرد نیز خواسته یا ناخواسته، تلاشی گسترده برای معرفی، ترویج و تثبیت سبک خاصی از زندگی خواهد بود که خاستگاه آن، فرهنگ سکولار غربی و عقبه معرفتی آن است.

روشن است که پذیرش منفعلانه این گونه از الگوهای رفتاری، برای جوامع مسلمان که خود در پرتو آموزه های اسلامی، توانایی تعریف و ترسیم سبک زندگی دینی و تبیین الگوهای متناسب با آن را دارند، شایسته نبوده و باید به اقتضای فرهنگ دینی خود، به سبک زندگی اسلامی روی آورند.

به ویژه آن که در چند دهه اخیر، ناکارآمدی تمدن سکولار غربی در پاسخ گویی به نیازهای چندبعدی انسان آشکار گردیده و رصد تحولات جاری در جهان نیز نشانه های افول و فرود این تمدن را نمایان ساخته است.

در پرتو چنین فرصتی می توان با تکیه بر غنا و تعالی آموزه های اصیل اسلامی، این جایگزین را که همچون گنجینه ای پربها و برگرفته از میراث آسمانی اسلام نزد ما مسلمانان نهفته است، هم خود بهتر بشناسیم و هم به جهانیان معرفی کنیم.

بازخوانی آموزه های اسلام و ژرف اندیشی در آن، ظرفیت بالای این آموزه ها را برای فرهنگ سازی و ارائه الگوهای رفتاری مناسب نشان می دهد؛ زیرا انتزاعی ترین لایه های اعتقادی و معرفتی تا عینی ترین سطوح رفتاری که امروزه با عنوان سبک زندگی از آن یاد می شود، در چارچوب نظام معنایی اسلام جای گرفته و در مسیر تکامل و سعادت انسان مورد استفاده قرار می گیرد.

اما این که آموزه های اسلامی را به عنوان معیار در نظر می گیریم و درصدد تجویز مفاهیم و شاخص های برگرفته از آن بر می آییم، مبتنی بر این پیش فرض اساسی است که جامعیت دین اسلام، همه ابعاد و زوایای زندگی انسان را در بر گرفته و او را همواره در انتخاب مسیر درست زندگی یاری می کند.

همین جامعیت باعث می گردد تا سبک زندگی دینی را لزوماً منحصر در یک نظام الگویی و رفتاری واحد ندانسته و در محدوده و چارچوب برآمده از اصول اسلامی، سبک های متعددی را بپذیریم.
راهبردهای تحقق سبک زندگی دینی
ورود به فرآیند ترسیم و ترویج سبک زندگی اسلامی نیازمند اتخاذ استراتژی و راهبردهای کلانی است که باید با دقت مورد توجه قرار گرفته و به درستی انتخاب شوند تا در میانه راه مجبور به عقب گرد نشویم:

۱-برکات زندگی به سبک اسلامی
قرآن کریم با صراحت کامل، الگوگیری از سبک زندگی پیامبر اسلام را اینگونه بیان داشته است: لَقَدْ کَانَ لَکُ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کَانَ یَرْجُو اللَّهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللَّهَ کَثِیراً. ) احزاب: ۲۵ { به یقین، برای شما در اقتدا به رسول خدا، سرمشقی نیکوست برای آن کس که به خدا و روز بازپسین امید دارد و خدا را فراوان یاد میکند} بدین ترتیب، می توان گفت اسلام و آموزه های پیشرفته آن برای هدایت انسانها به سوی کمال مطلوب، از یکسو در قالب کلمات و آیات نورانی قرآن ظهور یافته و از سوی دیگر، در قالب رفتار پیامبر گرامی اسلام و پیشوایان معصوم جلوه گر شده؛روشن است است که اگر اسوه، انسان؛ و مقتدای خود را در عرصه زندگی به درستی برنگزیند، دچار انحراف یا سرگردانی خواهد شد.

۲-توحید و سبک زندگی اسلامی
یکی از مهم‌ترین باورهای اسلامی که در همة ابعاد زندگی یک مسلمان باید خود را نشان دهد، باور به «توحید» و یگانگی خداوند است.

توحید در حقیقت همچون زمینی است که درخت خاصی را پرورش می‌دهد و میوه‌‌ای خاص را به بار می‌آورد.

بر اساس باور به یگانگی خداوند هیچ گونه شرکی در زیست مسلمانی مورد پذیرفته نیست.

افزون بر این، باور به یگانگی خداوند به مثابة ریل‌گذاری برای همة افعال و برنامه‌های انسان موحّد است که او را به سوی وحدت هدایت می‌کند. باور به توحید نظام سیاسی، حقوقی، قانون‌گذاری، اقتصادی، فرهنگی و نظامی خاص خود را در پی دارد. نظام‌های توحیدی شیوة زندگی خاصی را نیز به دنبال خواهند داشت.

۳-ولایت‌محوری
اولین و مهمترین شاخصه سبک زندگی اسلامی، «ولایت‌محوری» است، در مقابل شاخصه فرهنگ غرب اومانیستی، انسان‌محوری است یعنی همه انسان‌ها باید در اختیار تو باشند؛ در حالی که در اسلام آمده ولی و رهبر رتبه اول انسانیت است.

اولین کسی که به دنیا می‌آید حضرت آدم و آخرین کسی که می‌رود جانشین حضرت آدم است و لذا بین اولین و آخرین نیز دنیا هیچ‍‌وقت از ولی خالی نبوده و لذا این استدلال بر «ولی‌محوری» و «ولایت‌محوری» صحه می‌گذارد.

۴-تفکر
یکی از شاخصه های مهم سبک زندگی معرفت و تفکر است، زیرا بعد از تفکر و معرفت حرکت صورت می گیرد.

ما برای این تفکر و اندیشه نیاز به دانش داریم و در اسلام اهمیت فراوانی برای دانش قائل شده اند، این خود یکی از شاخص های سبک زندگی است که چه چیزی را و از چه چیزی فرا بگیریم.

انسان برای فهم سبک زندگی باید ابتدا خود را بشناسد، باید ویژگی ها و ظرفیت خود مانند فطرت انسانی اش را بشناسد و به دنبال رفع نیازهای فطری اش باشد. همچنین مهمترین موضوعی که انسان در تعامل با خود در نظر گرفته، توجه به خود و تفکر و تدبر در وجود انسان است.

امام علی (ع) فرمودند: هیچ خیری نیست در عبادتی که تفکر در آن نباشد؛ اولین قدمی که بر می داریم دست یابی به معرفت و شناخت نسبت به خود است و به طور قطع کسی که خودش را شناخته خدا را می شناسد. در نگاه امام حسین (ع)، فرد مومن برای رسیدن به خداوند، از ابزارهای گوناگون کمک می گیرد. او برای تقرب به خدا، از شناخت خود شروع می کند و برای شناخت خود، ملاک دارد نه احساس.

۵-تلاش و کوشش
پس از تفکر و کسب دانش نیاز به تلاش برای زنده ماندن و کسب درآمد داریم، اسلام نیز در سبک کار و تلاش و تامین معاش توصیه هائی کرده است.

اسلام اهمیت بسیاری به تلاش و کار داده است و انسان را از کسلی و تنبلی بر حذر داشته است؛ در روایتی داریم «کسالت به دین و دنیای انسان ضرر می رساند».

از این رو امام علی (ع) می فرماید: «خوش اخلاقی در سه چیز است : دوری کردن از حرام، طلب حلال و فراهم آوردن آسایش و رفاه برای خانواده».

در سبک زندگی اسلامی انسان باید برای فقیر نبودن تلاش کند، انسان باید برای رهایی از فقر سعی خود را به کار بندد و هم زاهدانه زندگی کند و به دنیا دل نبندد.

۶-بازخوانی آموزه های اصیل اسلامی
برای استنتاج الگوهای رفتاری متناسب با اقتضائات اجتماعی معاصر، نیازمند ورود حوزه های علمیه و دانش آموختگان آن و ایفای نقشی برجسته و پررنگ از سوی آنان می باشد.

تعریف و تبیین دقیق شاخص های تمدن و جامعه مطلوب اسلامی و سبک زندگی زمینه ساز آن، تنها از عهده دین شناسانی بر می آید که بر فقه اهل بیت(علیهم السلام) تکیه نموده و به شایستگی با علوم گوناگون دینی آشنا باشند.

مسلمانان تنها زمانی می توانند یک زندگی آگاهانه داشته باشند و به فرموده قرآن در زمره «لِینذِر مَن کانَ حَیاً…»(یس/۷۰)
قرار بگیرند که آگاهی عمیق تری درباره آموزه های اسلامی و الگوهای پیشنهادی آن برای سبک زندگی فردی و اجتماعی کسب نمایند و سپس برای تحقق این الگوها تلاش کنند.

ما باید این نکته را بپذیریم که از آموزه های اسلام و سبک زندگی اسلامی فاصله گرفته ایم و اکنون باید با یک چرخش فرهنگی و اجتماعی به اسلام و الگوهای مطلوب آن برای زندگی بازگردیم.

۷-آینده نگری و توجه به پیامدهای رفتار
دین اسلام علاوه بر نوید آینده ای روشن در پایان تاریخ، همواره پیروان خود را به رعایت برخی امور برای ایجاد جامعه ای مطلوب در هر عصر و زمانی دعوت کرده است. توجه ویژه آموزه های شیعی به مسئله «انتظار»، مستلزم احراز شرایط و شاخص هایی است که نشانگر برخی مراتب حداقلی در جامعه مطلوب اسلامی به شمار می رود.

۸-جنگ نرم و سبک زندگی

امروزه جنگ نرم تغییر سبک زندگی ایرانیان را هدف قرار داده و تلاش می کند از طرق مختلف از جمله پخش برنامه از شبکه های ماهواره ای میان مردم و باورهای دینی آنها فاصله ایجاد کند و بر پوشش، روش غذا خوردن و انتخاب وسایل خانه تاثیر گذارد تا با ایجاد این تغییرات به نیات فرهنگی خود برسد.

دشمن تلاش خود را در حوزه جنگ نرم و پروژه اقناع سازی افکار عمومی و سوق دادن نسل جوان به تقلید از ارزش های غربی قرار داده است تا این گونه زمینه استحاله ارزش های اسلامی و یکسان سازی فرهنگی در سطح جهانی را فراهم آورد.
تاکید رهبر معظم انقلاب اسلامی بر اهمیت سبک زندگی به عنوان بخش اساسی و حقیقی پیشرفت و تمدن سازی نوین اسلامی، باید مشوق مهمی برای تلاش مسئولان دولتی، دانشگاهیان و نخبگان برای ایجاد و گسترش سبک زندگی متناسب با فرهنگ اسلامی گردد.

۹-تفكیك سبك زندگی از اعتقادات و دین
سكولاریزه كردن سبك زندگی مهم‌ترین دستاورد نظام سلطه بوده كه «فرهنگ مهاجم» غرب را تبدیل به «فرهنگ غالب» كرده است.

مقام معظم رهبری وقتی بحثی مانند همین سبك زندگی یا مباحث دیگر مانند تمدن نوین اسلامی نهضت تولید علم و … را مطرح می‌كنند نیازی را در جامعه دیده‌اند كه آن را بیان كرده‌اند لذا براساس همین نیاز واقعی نیز باید بحث سبك زندگی را بررسی و مطالعه كرد.

آموزش مهارت های سبک زندگی با سرعت و ادله و بخشنامه شکل نمی گیرد بلکه باید اعتقاد قلبی به این مسائل در وجود انسان ها نهادینه شود.

باید بتوانیم این آموزش ها را از دوران طفولیت ارائه کنیم تا در طول زمان نهادینه شود.

۱۰-سبک زندگی عقلانی و شهوانی
در طول تاریخ فقط دو نوع سبک زندگی برای بشر ممکن بوده و اتفاق افتاده یکی سبک عقلانی که انبیا، اولیا و مؤمنین داشته‌اند ودیگری سبک نفسانی که جبهه باطل داشته است.

چنانچه انسان تحت فرمان عقل یعنی رسول باطنی خود باشد طبیعتاً به سوی رسول ظاهری، هدایت وحیانی و هدایت الهی راهنمایی می‌شود.

در این حالت تمام افکار، گفتار،رفتار و اخلاق انسان با هدایت رسول باطنی که عقل است و رسول ظاهری که وحی، قرآن و کلام پیامبر و ائمه اطهار صلوات‌الله‌علیهم است انجام می‌شود، پس در این سبک زندگی همه چیز عقلانی، وحیانی و تابع حق و حدود مجاز الهی است.

سبک دیگر زندگی که بر مبنای نفس، شهوات، آمال و تمایلات انسان است. در سبک زندگی مبتنی بر نفس، شهوات، آمال و تمایلات هیچ چیز منطقی نیست و انسان منفعل است و حتماً تحت تأثیر جریان‌های بیرونی و نفسانیت دیگران و در واقع چنین فردی به دنبال الگو گرفتن و تقلید کردن از سایرین است.

چنین اشخاصی چون تفکر و تعقل فعالی ندارند، حواس و هوس در آنها حکومت می‌کند بنابراین هر چه ببینند و گوش دهند و به آنها بنمایانند تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

این گونه افراد در زندگی خود اصول و مبنای ثابتی ندارند.چنین افرادی حتماً در انجام امورشان در افراط و تفریط هستند.

این افراد دچار خود بزرگ بینی نسبت به خودی‌ها یعنی پدر و مادر، همسر و فرزندان هستند و نسبت به آنها احساس تکبر می‌کنند و همچنین نسبت به بیگانگان احساس خود کم بینی دارند یعنی در مقابل آنها احساس حقارت می‌کنند.

۱۱-شبکه های اجتماعی و خطرات آن
شبكه های اجتماعی امروزه توانسته اند مخاطبان بسیاری در سرتاسر جهان كسب كنند و به یكی از مهمترین پایگاه های اینترنتی تبدیل شوند.

شبكه‌های مجازی امروز یكی از بسترها و ابزارهای مهم دشمن در جنگ نرم محسوب می‌شود.
غرب دارای افكار و جهت‌‌گیری‏های مشخصی در زمینه‌های سیاست، اقتصاد، روابط اجتماعی، اخلاق و مانند آن است و با سرعت و گستردگی هرچه تمام‏تر به نشر آن نیز اقدام می‏كند.

این نشر و تبلیغ از طریق فیلم، رادیو، ماهواره، شبكه‌های اجتماعی مجازی، مجلات همسو و نیز تقویت همفكران خود در هر نقطه از جهان صورت می‏گیرد.

ایجاد دگرگونی در نظام فكری و اعتقادی وسبک زندگی افراد یكی از اهداف و برنامه‌های مهم جنگ نرم دشمن است كه از طریق استفاده‏های نادرست فلسفی و نظری از دستاوردهای علمی و نیز القای علمی بودن برخی از آموزه‏های مغایر با جهان‏بینی دینی شكل می‌گیرد.

دشمن همواره تلاش دارد با تغییر در هویت فرهنگی یک ملت زمینه تحریف و دگرگونی در فرهنگ آن ملت را فراهم کند.

همچنین ایجاد شبهه در مسائل اعتقادی اصیل، ایجاد شبهه در اصل ولایت فقیه، عزاداریهای امام حسین(ع) و … از دیگر ترفندهای دشمنان در این زمینه است.

جایگزین کردن فرهنگ بیگانه به جای فرهنگ دینی و بومی یکی دیگر از ترفندهای دشمن در هجمه فرهنگی است.

۱۲-توجه به تشکیل خانواده و ازدواج
ازدواج امر مقدّسی است که قرآن برای تشکیل و قداست آن، اهمیّت ویژه‌ای قائل است و همگان را به این امر فراخوانده، به آن تشویق نموده است؛ چنان که می‌فرماید: «وَأَنکِحُوا الْأَیَامَى مِنکُمْ وَالصَّالِحِینَ مِنْ عِبَادِکُمْ وَإِمَائِکُمْ إِن یَکُونُوا فُقَرَاءَ یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ: مردان و زنان بى‏همسر خود را همسر دهید. همچنین غلامان و کنیزان صالح و درستکارتان را.

اگر فقیر و تنگدست باشند، خداوند از فضل خود آنان را بى‏نیاز مى‏سازد؛ خداوند گشایش‏دهنده و آگاه است» (النّور/۳۲). این آیه به همة پدران و والدین تأکید می‌کند که در سبک زندگی اسلامی باید به امر ازدواج دختران و پسران مجرّد همّت گمارند و آنان را دعوت به ازدواج کنند و تنها به دلیل مشکلات از تشکیل خانواده نهراسند، چرا که خداوند وعدة گشایش داده است.
از مهم‌ترین سبک پیشوایان معصوم (ع) در ازدواج و تشکیل خانواده، بی‌اعتنایی به امور مادّی و تکلّفات و رویارویی آسان و معمولی آنان با ازدواج است، به گونه‌ای که هم خود به آسانی ازدواج کردند و هم در ترویج فرزندان از تکلّف پرهیز می نمودند.در مسأله مهریّه و جهیزیّه روش متعادل و معقولی را داشتند، مهریّة حضرت زهرا (س) یک ذرّه بود و قیمت آنکه مبلغ حدود پانصد درهم بود

۱۳-مدیریّت خانواده

از آنجا که خانواده یک واحد اجتماعى است و نیاز به مدیریّت دارد و تأمین معیشت و نفقۀ زن به مرد سپرده شده است و از سویى، ویژگى جسمى و روحى مرد نیز براى سرپرستى خانواده سزاوار مى‏باشد، مدیریّت خانواده به مرد سپرده شده است: «الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاء بِمَا فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُواْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِّلْغَیْبِ بِمَا حَفِظَ اللّهُ…: مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، به‌خاطر برتریهایى که خداوند (از نظر نظام اجتماع) براى بعضى نسبت به بعضى دیگر قرار داده است، و به‌خاطر انفاق‌هایى که از اموال‌شان (در مورد زنان) مى‏کنند، و زنان صالح، زنانى هستند که متواضع هستند، و در غیاب (همسر خود،) اسرار و حقوق او را، در مقابل حقوقى که خدا براى آنان قرار داده، حفظ مى‏کنند…» (النّساء/ ۳۴).

در روایت آمده است علی (ع) و فاطمه (س) وقتی که وارد زندگی مشترک شدند، پیامبر (ص) بر آنان وارد شد.
برای دختر و داماداش تقسیم کار کرد، مدیریّت خانه را بر عهدة علی (ع) گذاشت و فرمود کارهای داخل منزل به عهدة حضرت فاطمه (س) باشد و کارهای خارج منزل بر عهدة علی (ع)

۱۴-همکاری در ادارة خانه
از نکات بسیا ر مهم در سبک زندگی خانوادگی پیشوایان معصوم (ع) یاری رساندن و همکاری در ادارة منزل می‌باشد.

در کلمات اولیای دین (ع) برای تشویق زن و مرد به یاری یکدیگر، نکات جالب توجّهی بیان شده که توجّه به آنها انگیزة همکاری را در منزل بیشتر می‌کند.

در مورد تلاش زن در محیظ خانواده آمده است: «اگر زنی به همسرش جرعه‌ای آب بنوشاند، ارزش معنوی این رفتار بیش از ثواب یک سال روزه و عبادت شب‌های آن است و خداوند در برابر هر جرعة آب که به همسرش می‌نوشاند، برای او شهری در بهشت بنا می‌کند و شصت گناه او را می‌بخشد».

نیز در مورد همکاری مرد در خانه، رسول خدا (ص) به علی (ع) سفارش می‌فرماید: «مردی نیست که به همسرش در خانه کمک کند، مگر آنکه به تعداد موهای بدنش عبادت یک سال روزه با نماز در شبهایش برای او پاداش قرار می‌دهند و خداوند پاداش پیامبران صبوری مانند داوود(ع)، یعقوب (ع) و عیسی (ع) را برای او قرار می‌دهد.

ای علی! کسی که از خدمت به خانوادة خوداری نکند، خداوند نام او را در زمرة شهدا می‌نویسد و در مقابل هر روز و شب خدمت و هر قدم و رنج بدن به او پاداش بسیار می‌دهد.

ای علی! یک ساعت خدمت در خانه بهتر از عبادت هزار سال، هزار حج، عمره و… سیر کردن هزار گرسنه و… بخشش هزار دینار … از دنیا خارج نمی‌شود، مگر آنکه جایگاه خود را در بهشت ببیند …

۱۵-احساس مسئولیّت اعضای خانواده
از مهم‌ترین سبک زندگی خانوادگی از منظر قرآن و سنّت، احساس مسئولیّت اعضای خانواده نسبت به یکدیگر است که یکی از مهم‌ترین وظایف و مسئولیّت‌های یک فرد مسلمان، مراقبت و مواظبت بر ایمان یکایک اعضای خانواده است: « یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَیْهَا مَلَائِکَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا یَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَیَفْعَلُونَ مَا یُؤْمَرُونَ: اى کسانى که ایمان آورده‏اید! خود و خانوادَ خویش را از آتشى که هیزم آن انسان‌ها و سنگهاست، نگه دارید؛ آتشى که فرشتگانى بر آن گمارده شده که خشن و سختگیرند و هرگز فرمان خدا را مخالفت نمى‏کنند و آنچه را فرمان داده شده‏اند، (به طور کامل) اجرا مى‏نمایند» (التّحریم/ ۶).

۱۶-نماز یکی از کلیدی‌ترین عناصر سبک زندگی

این رفتار که به شدت در روحیه و اندیشه ما مؤثر است، آنقدر اهمیت پیدا می‌کند که اولین دستوری که از هفت سالگی برای تربیت فرزندان داده شده است، امر کردن آنها به نماز خواندن است. یعنی نماز که یکی از کلیدی‌ترین عناصر سبک زندگی است را باید از همان ۷ سالگی وارد زندگی کرد.

نماز در طول روز حداقل سه بخش از روز ما را به طور ثابت می‌گیرد و در عین حال خودش سبک زندگی طراحی می‌کند؛ لباس باید پاک باشد، وضو باید بگیریم، موانع وضو را باید برطرف کنیم و همین مقدمات، آنقدر جزئیات دارد که رعایت آن‌ها تأثیر خاصی بر سبک زندگی انسان می‌گذارد.

وقتی یک قسمت از سبک زندگی با نماز اصلاح شد، فرزند ما تعادل روحی پیدا می‌کند، و آنگاه می‌توان در مورد سایر معارف دین با او حرف زد.

ما هنوز این مسائل را جدی نگرفته‌ایم و مثلاً نماز را به عنوان یک عامل تأثیرگذار در رشد علمی نمی‌دانیم، بلکه فقط برای نماز احترام قائل هستیم.

۱۷-جایگاه شادی در سبک زندگی اسلامی

با مراجعه به آموزه‌های دینی می‌توان این مسأله را به دست آورد که شادی و سرور جایگاه ویژه‌ای در سبک زندگی اسلامی دارد. ائمة اطهار علیهم السلام اهتمام ویژه‌ای به این مسأله داشته‌اند و سعی کرده‌اند در چارچوب سبک زندگی اسلامی حدود و ثغور شادی و سرور ممدوح را مشخص کنند.

در حدیثی از امام موسی کاظم (علیه‌السلام) که مضمون آن در احادیث دیگری نیز نقل شده است، چنین می‌خوانیم: تلاش کنید اوقات خود را چهار قسمت کنید: قسمتی از آن را برای مناجات با خدا اختصاص دهید و بخشی از آن را برای امور زندگی و معاش خود در نظر بگیرید و بخشی دیگر را برای گفتگو با برادران و افراد مورد اعتماد صرف کنید؛ افرادی که عیب‌هایتان را به شما می‌شناسانند و صادقانه با شما برخورد می‌کنند؛ و قسمتی از اوقات خود را برای بهره‌برداری از لذت‌های حلال اختصاص دهید.

و بدانید که با این بخش چهارم است که می‌توانید سایر فعالیت‌های خود را نیز انجام دهید

۱۸-مصرف گرایی

مصرف گرایی یکی‌از مهم‌ترین نشانه های سبک زندگی غربی است، سرمایه داری که بر مبنای بازار و سرمایه شکل گرفته است بر اساس یک تغییرروانشناختی در فرایندها تصمیم‌گیری،گزینش و رفتار انسان ها، زندگی انسانی آنها را در شرایط طبیعی مورد تردید قرار می دهد ، امپریالیزم غرب برای نهادینه کردن این الگو و کشانیدن جوامع مختلف به سمت و سوی مصرف زدگی، خود را ملزم به ایجاد احساس نیاز و ضرورت در جوامع مختلف نسبت به مصرف بیشتر و مصرف کالاهای تجملی و بی فایده می بیند.

فردی که در دام تبلیغ رسانه ای گرفتار شده است تلاش هایش برای رفع کمبودها پایان ناپذیر است.

او در می یابد که آنچه او را به آرامش می رساند مصرف بیشتر است، نه رفع نیاز چون ممکن است برخی از کالاها برای رفع نیاز نباشد.

۱۹-توجه ویژه به امر به معروف و نهى از منکر

از بهترین جلوه‌هاى اخلاق اجتماعى در اسلام، و مهم‌ترین مشخصات سبک زندگی اسلامی «امر به معروف» و «نهى از منکر» است.

اقتضاى این اصل که «هر چه براى خود می‌پسندى براى دیگران نیز بپسند» آن است که انسان در انجام معروف و عمل به آن خودخواه و خودبین نباشد.

خوبی‌ها و فضایل را تنها براى خود نخواهد و دورى و پرهیز از زشتی‌ها را اختصاصى نکند؛ بلکه بکوشد خوبی‌ها را در سطح جامعه و جهان گسترش دهد و زشتی‌ها و بدی‌ها را در هر جایى که می‌بیند، از بین ببرد.

با توجه به این فریضه، هیچ مسلمانى نمی‌تواند فقط به دنبال خیر خود باشد؛ بلکه بر او واجب است که دیگران را نیز به خیر فراخواند و از شر آگاه سازد.

۲۰-دوری از اسراف و تبذیر

از آنجایی که منابع مصرف در عالم کمیاب و استفاده بی رویه از آن سرمایه، مصرف میانه روانه را هم با مشکل مواجه و توازن میان منابع و مصرف را متزلزل می نماید، عقل و نقل حکم می کند در شیوه مصرف خود تجدید نظر نمائیم تا موازنه عقلی میان منابع و مصرف را ترسیم نماید. اسراف به معنای افراط و تجاوز از حد در هر کاری است و تبذیر که به معنای پراکندن و بذر افشانی است، به کنایه برای ضایع کردن ثروت به کار رفته می شود. دو عمل یاد شده از نظر عرف و عقل و منطق، نکوهیده و محکومند و از دیدگاه شرع مقدس نیز به شدت مورد نکوهش قرار گرفته اند.

منابع نعمت است و مصرف بی رویه از منابع کفران نعمت و ناسپاسی. اسراف نه تنها منابع را افزایش نمی دهد، بلکه آن را ضایع و نابود می سازد و از آن می کاهد.

منابع هر کشوری سرمایه ملی آن کشور به حساب می آید.

مدیریت صحیح بر منابع و مصرف ضامن حفظ سرمایه است و بی خیالی و بی تفاوتی نسبت به منابع و مصرف، بی تفاوتی نسبت به سرمایه ملی است.

ای بسا بسیاری از بلایای طبیعی مثل قحطی و خشکسالی در جهان علاوه بر این که بخشی از آن به توزیع ناعادلانه و ظالمانه منابع و ثروت مربوط می باشد، بخشی هم مربوط به کفران و بی رویه استفاده کردن منابع در مصارف مسرفانه است.

جمع بندی و نتیجه گیری
از مجموع مطالب بیان شده، روشن و هویداست خداوند قادر متعال که احسن الخالقین است نظر به کمال خویش و نیز اشراف و شناخت کاملی که از ظرفیتها و گرایشهای انسان دارد بهترین معیارهای ممکن و لازم را چه به لحاظ کمال، در چارچوب نیاز و چه به لحاظ ایجاد بهترین حالات ممکن در راستای هدایت و رستگاری انسان، به مناسب ترین و اثربخش ترین شکل ممکن در قالب قرآن و ائمه(ع) برای ما انسان ها هدیه فرستاده است.

در واقع، سیره و سخنان ائمه معصومین(ع) واجد ویژگی های خاص برای تبیین سبک زندگی مومنانه به عنوان سبکی خاص از زندگی است.

اما برای آشنایی بیشتر با سبک زندگی اسلامی و درک فواید و آثار آن ابتدا لازم است با سایر سبک های زندگی مقایسه شود تا خود فرد به این نتیجه برسد که کدام سبک زندگی مناسب حال او و جامعه خواهد بود و کمال و رشد او را در پی خواهد داشت.

برای رسیدن به این هدف، ابتدا لازم است مولفه های اصلی سبک زندگی که هر دو نوع سبک زندگی اسلامی و سبک زندگی سرمایه داری با هم مقایسه شود.

انتهای پیام /