به گزارش پایگاه خبری تحلیلی #ازناخبر میراث فرهنگی، حافظه تاریخی هر شهرستان و گنجینهای ارزشمند از تجربه، هنر و زندگی گذشتگان است. ثبت و حفاظت از بناهای تاریخی، آثار باستانی، صنایع دستی و آیینهای سنتی، نه تنها هویت فرهنگی مردم محلی را تقویت میکند، بلکه ارتباط نسلهای امروز با گذشته را برقرار میسازد.
ازنا، دیاری کهن با میراثی غنی و تمدنی پایدار، فراتر از اینکه یک منطقه تاریخی باشد، بستری برای گردشگری فرهنگی و حفظ هویت مردم لرستان است.
آثار باستانی، مقبرههای تاریخی و صنایع دستی شاخص، هر یک فرصتی برای شناخت فرهنگ و تاریخ این منطقه فراهم میکنند. در گفتوگو با رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان ازنا، به ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی دیار اشترانکوه پرداختهایم.
نیما فرزین رئیس اداره میراث فرهنگی ازنا در گفتوگو با ازناخبر ضمن اشاره به صنایع دستی قابل توجه، محوطههای باستانی متعدد و هنرهای سنتی همچون سفالگری و سیاهچادر بافی، گفت: ازنا با داشتن چنین پیشینه کهنی هویت تاریخی و فرهنگی خود را همچنان حفظ کرده است.
وی، با اشاره به نقش مردم در حفاظت از میراث دیار خود، تأکید کرد که حفاظت پایدار از آثار تاریخی و فرهنگی شهرستان ازنا بدون مشارکت فعال مردم محلی امکانپذیر نیست.
فرزین تأکید کرد: اداره میراث فرهنگی ازنا با تشکیل انجمنهای محلی، برگزاری نشستهای آموزشی برای شوراها، دهیاران، معلمان و جوانان، و مشارکت جوامع محلی در جشنوارهها و آیینهای فرهنگی، مردم را به کنشگرانی فعال در حفاظت و بهرهبرداری از میراث فرهنگی تبدیل کرده است.
قدمت تاریخی ازنا و جایگاه آن در لرستان
فرزین خاطرنشان کرد: تپه قلاگپ که یکی از محوطههای مهم شرق زاگرس مرکزی به شمار میرود، شواهدی از دوران نوسنگی کشف شده که نشاندهنده قدمت حداقل ده هزار ساله شهرستان ازنا است.
وی تصریح کرد: بیش از ۱۷۰ اثر ثبت ملی شده، جایگاه ویژه این شهرستان را در استان و در گستره تمدن شرق زاگرس مرکزی نمایان میسازد.
صنایع دستی و هنرهای سنتی
فرزین با اشاره به غنای صنایع دستی استان لرستان گفت: بیش از ۹۰ رشته صنایع دستی در استان وجود دارد که از مهمترین آنها میتوان به ورشوسازی، قلمزنی، گلیم و جاجیم بافی، نمدمالی، حصیربافی، گیوه دوزی و بافت چوغا اشاره کرد و در شهرستان ازنا نیز چرمدوزی، گلیم و جاجیم بافی، بافت چوغا، سفالگری، خاتمکاری، منبت و معرق چوب رواج دارند.
وی همچنین سیاهچادر را به عنوان سرپناه عشایر در برابر عوامل اقلیمی کاربرد داشته و یکی از ارزشمندترین هنرهای سنتی عشایری استان محسوب دانست.
سفالگری؛ هنر هزاران ساله ازنا
فرزین در خصوص پیشینه سفالگری در این شهرستان گفت: نمونههای سفالینههای کشف شده در کاوشهای تپه قلاگپ با نقش کل و بز و نقوش گیاهی و حیوانی، بیانگر پیشینه کهن سفالگری در این منطقه است و برای گردشگران علاقهمند قابل بازدید هستند.
حمایت از هنرمندان صنایع دستی
وی هنرمندان صنایع دستی را از سرمایههای ارزشمند حوزه فرهنگ و هنر برشمرد و افزود: برگزاری دورههای آموزشی از جمله برگزاری دورههای آموزشی، تشویق به تشکیل انجمنهای صنفی، معرفی کارگاههای فعال و پیگیری ایجاد بازارچه دائمی صنایع دستی، درصدد حفظ و توسعه هنرهای سنتی شهرستان است.
آثار باستانی و تاریخی شاخص
فرزین از مهمترین آثار ثبت شده شهرستان به تپه کوی کیوان، قلاگپ، قلادز (قلعه دز) و مقبره امام زادگان زید و قاسم اشاره کرد که دورههایی از پیش از تاریخ تا دوره اسلامی را در بر میگیرند.
امامزاده قاسم ازنا در روستایی به همین نام و در ۳۰ کیلومتری شمال شهرستان ازنا واقع شده و قدمت آن به دوره ایلخانی (قرن هشتم هجری) میرسد، هرچند برخی بخشها احتمالاً به دوره سلجوقی بازمیگردد. این بنا با شماره ۱۷۵۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و از نظر معماری یکی از نمونههای منحصربهفرد در لرستان به شمار میرود. گنبد دوپوش آن که از بیرون به شکل هرمی و از داخل کروی است، همراه با شانزدهضلعی بودن سازه، کاشیکاریهای زیبا، گرهکاریهای نفیس درب ورودی و آیات قرآنی، جلوهای ویژه به بقعه داده است.
این مکان مذهبی و تاریخی علاوه بر ارزش زیارتی، در گذشته مرکز آموزش علوم دینی بوده و همواره در فرهنگ و باور مردم منطقه جایگاه مهمی داشته است. گفته میشود مدفونان این بقعه از نوادگان امام حسن (ع) هستند و به همین دلیل مورد احترام اهالی و زائراناند. فضای آرامشبخش امامزاده قاسم بهویژه در فصل بهار گردشگران بسیاری را جذب میکند و هماکنون نیز به عنوان یکی از مقاصد مذهبی ـ تاریخی لرستان شناخته میشود.
مسجد و روستای تاریخی گنجه؛ ظرفیتهای بالقوه گردشگری در ازنا
مسجد تاریخی گنجه، علاوه بر اهمیت مذهبی، نمادی از تاریخ و فرهنگ روستای گنجه و شهرستان ازنا محسوب میشود. با وجود قدمت بالا و جایگاه ویژه در میان مردم منطقه، این اثر تاریخی تا پیش از آغاز عملیات مرمت، با آسیبها و تهدیدهایی روبهرو بود که میتوانست به نابودی تدریجی آن منجر شود.
فصل دوم عملیات مرمت مسجد در شهریورماه ۱۴۰۱ به پایان رسید و بخشهایی از پشتبام آن بازسازی شد. این اقدام، علاوه بر حفظ ساختار تاریخی مسجد، میتواند به توسعه گردشگری مذهبی منطقه کمک کند. تحلیل کارشناسان میراث فرهنگی نشان میدهد که مرمت آثار تاریخی تنها به بازسازی فیزیکی محدود نمیشود؛ بلکه نیازمند برنامهریزی برای معرفی، دسترسی آسان و ایجاد تجربه گردشگری باکیفیت برای بازدیدکنندگان است.
موقعیت جغرافیایی مسجد در جاده ازنا – اراک و نزدیکی به نانوایی لواش، دسترسی بازدیدکنندگان را آسان کرده است، اما بدون برنامههای اطلاعرسانی و گردشگری، اثرگذاری این مزیت محدود خواهد ماند. علاوه بر آن، تپه تاریخی قبرستان گنجه در نزدیکی مسجد که به دوره اشکانیان تعلق دارد، میتواند بخشی از یک مسیر گردشگری فرهنگی-تاریخی گستردهتر باشد.
فرزین خاطرنشان کرد: میراث فرهنگی شهرستان ازنا با دارا بودن آثار تاریخی و مذهبی متعدد، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری فرهنگی دارد. با این حال، موفقیت در این مسیر مستلزم توجه همزمان به مرمت فیزیکی، حفاظت مستمر، برنامهریزی گردشگری و آگاهیسازی عمومی است تا سرمایههای تاریخی و فرهنگی به نسلهای آینده منتقل شود و نقش موثری در توسعه اقتصادی و فرهنگی منطقه ایفا کند.
لرستان؛ مهد تمدن ایران باستان
وی با بیان اینکه لرستان با بیش از ۲۶۰۰ اثر ثبتشده در فهرست آثار ملی، جایگاهی ویژه در باستانشناسی کشور دارد تصریح کرد: شهرستان ازنا به دلیل محوطههای باستانی متعدد از دوران نوسنگی، مس و سنگ، یکی از نقاط مهم استان در این حوزه محسوب میشود.
رئیس اداره میراث فرهنگی ازنا چالشها و پروژههای مرمتی از جمله مهمترین چالشهای حفاظت از آثار تاریخی، تعداد زیاد آثار، حفاران غیرمجاز و کمبود اعتبارات برای مرمت را از جمله مهمترین چالشهای حفاظت از آثار تاریخی برشمرد وگفت: با این حال، پروژههای مرمتی مانند مرمت بافت تاریخی روستای امام زاده قاسم و مقبره امام زادگان زید و قاسم، مرمت اضطراری قلعه اربابی و سایر اقدامات در دستور کار قرار دارد.
وی در پایان یادآور شد: شهرستان ازنا با تاریخ هزاران ساله، تنوع آثار باستانی، هنرهای سنتی غنی و مشارکت فعال مردم محلی، نمونهای از پایداری و حفاظت از میراث فرهنگی در شرق زاگرس مرکزی است که میتواند به عنوان مقصدی شاخص برای گردشگران و پژوهشگران باستانشناسی مطرح باشد.
#تمدن کهن
#ازنا_دیار_اشترانکوه
